Kısa cevap
- Önce işlemin tanımını ve kapsamını belirleriz.
- Oran ve sınırlar için mümkün olduğunda birincil, resmî kaynağı esas alırız.
- Formülü küçük, bağımsız adımlara böler ve sınır senaryolarıyla kontrol ederiz.
- Varsayım, dönem ve kapsam dışı kalemleri kullanıcıya görünür şekilde yazarız.
1. Önce soruyu sınırlarız
“Maaş”, “kredi maliyeti” veya “tazminat” tek bir sayı değildir. Sonucu; çalışanın sigortalılık durumu, hesap dönemi, sözleşme türü, kredi ürünü, düzenli yan haklar veya istisna koşulları değiştirebilir. Bu nedenle her araç için önce hangi soruyu yanıtladığımızı ve hangi soruları yanıtlamadığımızı yazarız.
Örneğin net-brüt maaş aracı ücret bordrosuna yönelik genel bir simülasyondur; teşvik, özel sigorta, icra kesintisi, sendika aidatı veya işyerine özgü bordro kalemleri sonucu değiştirebilir. Kredi aracı eşit taksitli anüite planını modeller; bankanın tahsis ücreti, sigorta primi veya ürüne özel masrafı kullanıcı ayrıca teklif belgesinden kontrol etmelidir.
2. Kaynak hiyerarşimiz
Bir oran veya kural için kaynaklar çelişirse öncelik sıramız şöyledir: yürürlükteki kanun ve Cumhurbaşkanı kararı; Resmî Gazete’de yayımlanan tebliğ veya tarife; yetkili kurumun güncel duyuru/rehberi; akademik veya uluslararası standart; açıklayıcı ikincil kaynak. Blog yazıları ve banka tanıtım sayfaları tek başına mevzuat kaynağı sayılmaz.
| Konu | Birincil kaynaklar | Hesaplarda kullanım |
|---|---|---|
| Gelir ve ücret vergisi | 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu, Gelir İdaresi Başkanlığı | Tarife, matrah, tevkifat ve istisnalar |
| SGK ve işsizlik primi | 5510 sayılı Kanun, SGK | Prime esas kazanç ve prim bileşenleri |
| İşçilik hakları | 4857 sayılı İş Kanunu, 1475 sayılı Kanun | Kıdem, ihbar, izin ve fazla çalışma |
| Dolaylı vergiler ve harçlar | 3065 sayılı KDV Kanunu, GİB | KDV, damga vergisi, harç ve kesintiler |
| Enflasyon ve döviz | TÜİK Veri Portalı, TCMB Gösterge Kurları | TÜFE yorumu ve kullanıcı tarafından girilen kur |
| BES | Emeklilik Gözetim Merkezi, 4632 sayılı Kanun | Devlet katkısı ve hak ediş çerçevesi |
| Sağlık göstergeleri | Dünya Sağlık Örgütü | BMI sınıfları; tanı veya tedavi amacı taşımaz |
3. Formülü nasıl uygularız?
Bir hesabı tek, uzun bir işlem olarak yazmak yerine doğrulanabilir ara basamaklara böleriz. Maaşta brüt kazançtan primleri, vergi matrahını, vergiyi ve istisnaları ayrı ayrı; kredide dönemsel oranı, vergi/fon etkisini, taksiti, faiz payını ve kalan anaparayı ayrı ayrı üretiriz. Sonuç ekranında bu kırılımları göstermek, yalnızca toplamı göstermeye göre hatayı yakalamayı kolaylaştırır.
Yüzde girişlerinde kullanıcı “15” yazdığında bunun yüzde 15, matematiksel işlemde ise 0,15 olduğunu kabul ederiz. Türkçe sayı biçimindeki “12.345,67” girdisini de doğru sayıya dönüştürürüz. Geçersiz, negatif veya tanımsız sonuç üretecek girdilerde hesap yapmak yerine açıklayıcı hata gösteririz.
4. Test yaklaşımımız
Her hesaplayıcı için en az dört tür senaryo düşünürüz: normal örnek, sıfır veya alt sınır, mevzuat eşiğinin hemen altı/üstü ve yüksek değer. İki yönlü araçlarda ters işlem kontrolü yaparız; örneğin brütten nete bulunan tutarı netten brüte çevirince makul yuvarlama farkıyla başlangıç değerine yaklaşması gerekir.
Yıllık güncellemede yalnızca görünen yıl etiketini değiştirmek yeterli değildir. Parametre, kaynak, örnek hesap, açıklama ve test sonucu birlikte gözden geçirilir. Değişiklikler güncelleme kaydında yayımlanır.
5. Yuvarlama ve gösterim
Ara hesaplarda mümkün olduğunca tam duyarlılık korunur; para sonucu ekranda iki ondalıkla gösterilir. Resmî bordro veya banka planında her satırın ayrı yuvarlanması toplamda birkaç kuruşluk fark oluşturabilir. Bu nedenle araç sonucu yaklaşık karar desteğidir; dekont, bordro, sözleşme veya kurum tahakkuku resmî belgedir.
6. Otomasyon ve insan sorumluluğu
Yazılım geliştirme ve metin taslağı oluşturma süreçlerinde otomasyon ve yapay zekâ destekli araçlardan yararlanılabilir. Bu araçlar hukuki kaynak değildir ve tek başına doğruluk kanıtı sayılmaz. Yayımlanan hesaplama kodu; kaynak bağlantıları, örnek senaryolar ve teknik kontrollerle değerlendirilir. Sitenin yayın sorumluluğu ve düzeltme süreci Mustafa Erbay tarafından yürütülür.
7. Hata bildirimi ve düzeltme
Bir hesapta sorun görürseniz kullanılan sayfayı, girdi değerlerini, beklediğiniz sonucu ve mümkünse dayandığınız kaynağı [email protected] adresine iletebilirsiniz. Kişisel veri, T.C. kimlik numarası, banka hesap bilgisi veya tam bordro göndermeyin. Doğrulanan düzeltmeler ilgili sayfanın güncelleme notuna eklenir.
Önemli sınır
Hesapciyiz genel bilgilendirme ve ön kontrol sağlar. Sonuçlar hukuki görüş, mali müşavirlik, yatırım tavsiyesi veya tıbbi tanı değildir. Hak kaybı, beyanname, sözleşme, dava, tedavi ya da yüksek tutarlı işlem için yetkili uzmandan ve ilgili kurumdan teyit alın.