Gecikme faizi nedir ve nasıl hesaplanır?
Gecikme (temerrüt) faizi, vadesinde ödenmeyen bir borç için, borçlunun ödemeyi geciktirdiği süre boyunca alacaklıya ödemesi gereken faizdir. Amacı, paranın zamanında ödenmemesinden doğan zararı karşılamaktır. Türk hukukunda borç ilişkilerinde kural olarak basit faiz uygulanır; faize faiz işletilebilmesi (bileşik faiz) için sözleşmede açık bir hüküm bulunması gerekir.
Bu hesaplayıcı basit faiz yöntemini kullanır. Formül şudur: Faiz = Anapara × (Yıllık Oran / 100) × (Gün Sayısı / 365). Gün sayısı, girdiğiniz vade tarihi ile hesaplama tarihi arasındaki tam gün farkıdır. Bulunan faiz anaparaya eklenerek toplam borç tutarına ulaşılır. Hesaplama yıl için 365 gün esasını alır.
Uygulanacak oran, borcun niteliğine göre değişir. Sözleşmede faiz kararlaştırılmamış adi alacaklarda yasal faiz (yıllık %9) geçerlidir (3095 sayılı Kanun Md. 1). Tacirler arasındaki ticari işlerde ise ticari temerrüt faizi uygulanır; bu oran TCMB'nin kısa vadeli avans faizine 8 puan eklenerek bulunur ve bu hesaplayıcıda yaklaşık %48 olarak alınmıştır. Taraflar sözleşmeyle farklı bir oran belirlemişse "Özel Oran" seçeneğiyle kendi oranınızı girebilirsiniz.
Örnek hesaplama
50.000,00 ₺ borç, %48 ticari faiz, 489 gün gecikme
Vade tarihi 01.01.2025, hesaplama tarihi 05.05.2026 olduğunda gecikme süresi 489 gündür.
Faiz = 50.000 × (48 / 100) × (489 / 365) = 32.153,42 ₺
Toplam borç = 50.000 + 32.153,42 = 82.153,42 ₺
Aynı borç adi alacak sayılıp yıllık %9 yasal faize tabi olsaydı, faiz yalnızca 50.000 × 0,09 × (489/365) = 6.028,77 ₺ olurdu. Görüldüğü gibi faiz türü, toplam borcu belirgin biçimde değiştirir.
Faiz türleri ve oranları
| Faiz Türü | Yıllık Oran | Nerede uygulanır |
|---|---|---|
| Yasal Faiz | %9 | Sözleşmede faiz öngörülmemiş adi alacaklar (3095 Md. 1) |
| Ticari Temerrüt Faizi | ~%48 | Tacirler arası ticari işler (TCMB avans + 8 puan) |
| Özel Oran | Girilen değer | Sözleşmeyle belirlenen veya mahkemece kabul edilen oran |
Oranlar dönemsel olarak güncellenebilir; uzun gecikme dönemlerinde her döneme ait oranın ayrı dikkate alınması gerekebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Gecikme faizi nasıl hesaplanır?
Bu hesaplayıcı basit faiz yöntemini kullanır: Faiz = Anapara × (Yıllık Oran / 100) × (Gün Sayısı / 365). Gün sayısı, vade tarihi ile hesaplama tarihi arasındaki gün farkıdır. Bulunan faiz anaparaya eklenerek toplam borç elde edilir.
Yasal faiz ile ticari temerrüt faizi arasındaki fark nedir?
Yasal faiz (yıllık %9), sözleşmede faiz öngörülmemiş adi alacaklar için uygulanır (3095 sayılı Kanun Md. 1). Ticari temerrüt faizi ise tacirler arasındaki ticari işlerde uygulanır ve TCMB avans faizine 8 puan eklenerek bulunur; bu hesaplayıcıda yaklaşık %48 olarak alınmıştır.
Gecikme faizinde basit faiz mi bileşik faiz mi uygulanır?
Borç ilişkilerinde kural olarak basit faiz uygulanır. Bileşik (faize faiz) uygulanabilmesi için sözleşmede açık bir hüküm bulunması gerekir. Bu hesaplayıcı basit faiz yöntemine göre çalışır.
Faiz oranı zaman içinde değişirse ne olur?
Yasal ve ticari faiz oranları dönemsel olarak güncellenebilir. Uzun gecikme dönemlerinde dönemler arasında farklı oranlar uygulanması gerekebilir. Bu hesaplayıcı tek bir oran üzerinden hesaplama yapar; resmi bir hesap için her dönemin oranını ayrı ayrı dikkate almanız önerilir.