Zam hesaplama nedir ve nasıl yapılır?
Zam hesaplama, mevcut bir tutara belirli bir yüzde eklendiğinde yeni değerin ne olacağını bulmaktır. Maaş zamları, kira artışları, abonelik ve fiyat güncellemeleri gibi pek çok durumda kullanılır. Bu hesaplayıcı mevcut tutar ile zam oranını girmeniz hâlinde zamlı yeni tutarı ve zam farkını anında gösterir; aynı oranın birden çok kez üst üste uygulandığı bileşik zam senaryolarını da (örneğin yıllık zammın birkaç yıl üst üste etkisini) hesaplayabilirsiniz.
Tek seferlik zamda formül basittir: yeni tutar = mevcut tutar × (1 + zam oranı). Örneğin %40 zam için tutar 1,40 ile çarpılır. Zam farkı (artış tutarı) ise yeni tutar ile mevcut tutar arasındaki farktır. Hesaplayıcı oranı yüzde olarak alıp 100'e bölerek çarpana dönüştürür.
Üst üste (bileşik) zamda aynı oran birden çok kez uygulanır ve her seferinde bir önceki artmış tutar esas alınır. Bu nedenle çarpan üs alınarak hesaplanır: yeni tutar = mevcut × (1 + oran)^kez. Toplam efektif artış da (çarpan − 1) × 100 ile bulunur. Bileşik etki nedeniyle sonuç, oranların basit toplamından her zaman yüksektir; örneğin üç kez %40 zam %120 değil, yaklaşık %174,4 toplam artış demektir.
Örnek hesaplama
50.000 ₺ maaşa tek %40 zam
Yeni maaş = 50.000 × (1 + 0,40) = 70.000 ₺
Zam farkı = 70.000 − 50.000 = 20.000 ₺
50.000 ₺ maaşa 3 yıl üst üste %40 zam
Çarpan = 1,40³ = 2,744
Yeni maaş = 50.000 × 2,744 = 137.200 ₺
Toplam efektif zam = (2,744 − 1) × 100 = %174,4
Tek zam ile bileşik zam karşılaştırması
| Senaryo | Çarpan | Efektif artış |
|---|---|---|
| %40 × 1 kez | 1,40 | %40 |
| %40 × 2 kez | 1,96 | %96 |
| %40 × 3 kez | 2,744 | %174,4 |
| %25 × 2 kez | 1,5625 | %56,25 |
Tabloda görüldüğü gibi üst üste zamlarda toplam artış oranların basit toplamını aşar; bu, faiz ve enflasyonun yıllar içindeki birikimli etkisiyle aynı matematiksel mantığa dayanır.
Sıkça Sorulan Sorular
Zamlı tutar nasıl hesaplanır?
Zamlı tutar, mevcut tutarın (1 + zam oranı) ile çarpılmasıyla bulunur. Örneğin 50.000 ₺ maaşa %40 zam yapılırsa yeni maaş 50.000 × (1 + 0,40) = 70.000 ₺ olur. Zam farkı ise yeni tutar ile mevcut tutar arasındaki farktır.
Üst üste (bileşik) zam nasıl hesaplanır?
Aynı oran üst üste uygulandığında zam bileşik olur: yeni tutar = mevcut × (1 + oran)^kez. Örneğin %40 zam 3 yıl üst üste uygulanırsa çarpan 1,40^3 = 2,744 olur. Bileşik zamda her yıl bir önceki yılın artmış tutarı üzerinden hesaplandığı için sonuç oranların toplamından yüksektir.
Üç yıl %40 zam toplam yüzde kaç eder?
Üç kez %40 zam, %120 değil yaklaşık %174,4 efektif artış demektir. Çünkü çarpan 1,40 × 1,40 × 1,40 = 2,744 olur, bu da (2,744 − 1) × 100 = %174,4 toplam artışa karşılık gelir.
Zam farkı (artış tutarı) nasıl bulunur?
Zam farkı, zamlı yeni tutardan mevcut tutar çıkarılarak bulunur. Örneğin 50.000 ₺'den 70.000 ₺'ye çıkan bir maaşta zam farkı 20.000 ₺'dir. Üst üste zamda da aynı şekilde son tutardan başlangıç tutarı çıkarılır.